Septum Deviasyonu: Ne Zaman Ameliyat Gerekir?
Burun eğriliği çok yaygındır ve çoğu şikâyete yol açmaz. Ameliyat kararı filmdeki eğriliğe değil, günlük hayatı ne kadar etkilediğine göre verilir.
Op. Dr. Yaşar Okan Akın · · 7 dk okuma
Septum nedir?
Burnunuzun içini ikiye ayıran bölmeye septum denir. Ön kısmı kıkırdak, arka kısmı ince kemiktir. İdeal olarak ortada durur ve iki burun deliğine eşit hava geçişi sağlar.
Septum deviasyonu, bu bölmenin bir tarafa eğrilmesidir. Doğuştan olabilir, çocukluk çağındaki fark edilmemiş bir darbeden veya yüz gelişimi sırasındaki asimetriden kaynaklanabilir.
Önce en önemli şey: eğrilik ≠ ameliyat
Toplumun büyük bölümünde bir miktar septum eğriliği vardır ve bunların çoğu hiçbir şikâyete yol açmaz.
Bu, muayenehanede en sık düzeltmem gereken yanlış anlamadır. Başka bir sebeple çekilen bir tomografide "septum deviasyonu" yazdığını görüp gelen hastaların önemli bir kısmında ameliyat gerekmez.
Karar, görüntüdeki eğriliğe değil, şikâyetin şiddetine göre verilir.
Bunun arkasında sağlam bir kanıt var. 2023'te BMJ'de yayımlanan ve 17 merkezde 378 hastayı kapsayan NAIROS çalışması, septoplastinin faydasının hastanın başlangıçtaki şikâyet şiddetiyle doğru orantılı olduğunu gösterdi: şikâyeti hafif olanlarda kazanç küçükken, belirgin tıkanıklığı olanlarda çok belirgindi.
Hangi belirtiler önemli?
- Tek taraflı, sürekli burun tıkanıklığı
- Geceleri özellikle bir yana yatınca artan tıkanıklık
- Ağız açık uyuma, sabah ağız kuruluğu
- Horlama
- Tekrarlayan sinüzit atakları
- Egzersizde belirgin artan nefes darlığı
- Burun spreylerine rağmen geçmeyen tıkanıklık
Bu şikâyetler yaşam kalitenizi düşürüyorsa değerlendirmeye değer. Sadece filmde eğrilik görünüyorsa değil.
Önce ilaç denenmeli mi?
Genellikle evet — özellikle alerji veya mukozal şişlik bileşeni varsa. NAIROS çalışmasında karşılaştırma grubu 6 ay boyunca burun içi kortikosteroid spreyi ve tuzlu su ile tedavi edildi.
Ancak yapısal bir eğrilikte sprey tek başına yeterli olmayabilir. Aynı çalışmada 6. ayda cerrahi grubun şikâyet skoru, ilaç grubuna göre belirgin biçimde daha iyiydi.
Pratik yaklaşım: önce ilaç, düzelme olmazsa cerrahi değerlendirme.
Septoplasti nasıl yapılır?
Burun içinden çalışılır — dışarıda kesi ve iz olmaz. Septumu örten zar kaldırılır, eğri olan kıkırdak ve kemik bölümü düzeltilir veya çıkarılır. Burnun ön ve üst desteğini sağlayan kısım korunur; bu, burun ucunun düşmesini önlemek için kritiktir.
Sıklıkla alt konka küçültmesi eşlik eder. Bunun sebebi şudur: septum bir tarafa eğrildiğinde, geniş kalan taraftaki konka zamanla büyür. Sadece septum düzeltilirse geniş taraf hâlâ tıkalı kalabilir.
İşlem genellikle 30–45 dakika sürer ve çoğunlukla aynı gün taburculuk mümkündür. Süreler kişiden kişiye değişir.
"Tampon konulacak mı?" — cevabı değişti
Bu, hastaların bir numaralı korkusu. Ve iyi haber: güncel kanıt rutin tampon kullanımına karşı.
47 randomize çalışma ve 4.087 hastayı kapsayan bir meta-analiz, tamponun:
- kanamayı azaltmadığını,
- buna karşılık ağrıyı belirgin artırdığını (10'luk ölçekte ortalama ~3 puan),
- burun içi yapışıklık riskini artırdığını,
- uyku bozukluğu, yutma güçlüğü ve gözyaşı akmasına yol açtığını
gösterdi. Çalışmanın sonucu net: "Septoplasti sonrası rutin tampon kullanımından kaçınılmalıdır."
Bugün tercih edilen yöntem, septumun içten dikiş tekniğiyle sabitlenmesidir. NAIROS çalışmasında da tampon yerine bu yöntem kullanıldı.
Bir ayrımı netleştirelim: burnun dışına konulan atel (splint) ile burun içine konulan tampon aynı şey değildir. Hastalar sıklıkla bunları karıştırır. Ayrıca bazı özel durumlarda — kanama riski yüksekse veya eş zamanlı başka bir işlem yapıldıysa — hekiminiz tampon gerekli görebilir.
İyileşme süreci
| Zaman | Beklenen |
|---|---|
| İlk 1–2 gün | Burun tıkalı hisseder, kanlı-sulu akıntı olur |
| İlk hafta | Nezle olmuş gibi bir dolgunluk; sümkürmek yasak, hapşırırken ağız açık |
| ~1 hafta | Çoğu hasta işe döner |
| 2–3 hafta | Ağır kaldırma ve spordan uzak durulur |
| 4–8 hafta | Kontrol muayenesi; nefesteki düzelme belirginleşir |
Önemli bir beklenti ayarı: düzelmeyi hemen hissetmeyebilirsiniz. Bir meta-analizde 3. ayda ilaç ve cerrahi grupları arasında anlamlı fark yokken, 6. ve 12. aylarda cerrahi lehine belirgin fark ortaya çıkmıştı. İçerideki ödem çözülene kadar sabır gerekir.
Riskler
Hiçbir cerrahi risksiz değildir. NAIROS çalışmasında bildirilen oranlar:
- Antibiyotik gerektiren enfeksiyon: ~%12
- Koku duyusunda değişiklik: ~%11
- Ön dişlerde ve damakta geçici uyuşma: ~%11
- Kanama nedeniyle yeniden yatış: ~%4
- Septumda delik (perforasyon): ~%3
Bu çalışmada komplikasyonlar sistematik olarak sorgulandığı için oranlar günlük pratikte görülenden yüksek çıkmış olabilir. Yine de bu rakamları bilerek karar vermek doğru olanıdır.
Tekrar ameliyat ihtiyacı düşüktür: 295.236 hastalık geniş bir ABD veritabanı analizinde revizyon septoplasti oranı %1,1 bulunmuştur. NAIROS'ta 12 ay içinde hiçbir hastada revizyon gerekmemiştir.
Sık sorulan sorular
Septoplasti burnumun şeklini de düzeltir mi? Hayır. Septoplasti burnun iç yapısını ilgilendirir ve dış görünümü değiştirmez. Hem nefes hem görünüm birlikte ele alınacaksa yapılan işlem septorinoplasti'dir.
Eğrilik kendiliğinden düzelir mi? Hayır. Eğri bir septumu düzeltmenin tek yolu cerrahidir. Ancak — tekrar etmek gerekirse — her eğrilik düzeltilmek zorunda değildir.
Ameliyat olmazsam eğrilik ilerler mi? Yeni bir travma olmadıkça septum kendi kendine giderek daha fazla eğrilmez.
Bir daha hiç burnum tıkanmaz mı? Bunu vaat etmek doğru olmaz. Alerjik nezle, sinüzit ve konka şişmesi ayrı sebeplerdir; septoplasti bunları tedavi etmez. Bu yüzden ameliyat öncesi tıkanıklığın kaynağının doğru belirlenmesi çok önemlidir.
Çocuğuma yapılabilir mi? Burun erişkin boyutunun büyük bölümüne yaklaşık 16 yaş civarında ulaşır ve klasik yaklaşım cerrahiyi bu yaşa ertelemektir. Ancak ağır tıkanıklığın da bir bedeli vardır: sürekli ağız solunumu yüz ve çene gelişimini etkileyebilir. Bu konudaki kanıt sınırlıdır ve karar çocuğa özel verilmelidir.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.
Kaynaklar
- Carrie S, et al. Effectiveness of septoplasty compared to medical management in adults with obstruction associated with a deviated nasal septum (NAIROS). BMJ 2023. https://doi.org/10.1136/bmj-2023-075445
- Nasal packing after septoplasty: a systematic review and meta-analysis. Rhinology. https://www.rhinologyjournal.com/Rhinology_issues/manuscript_2823.pdf
- Septoplasty versus medical management: meta-analysis. Eur Arch Otorhinolaryngol 2024. https://link.springer.com/article/10.1007/s00405-024-08937-x
- Revision Rates of Septoplasty in the United States. Facial Plast Surg Aesthet Med 2022. https://doi.org/10.1089/fpsam.2022.0009
- NIHR tam rapor — NAIROS. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK601663/
Yazan ve tıbbi olarak gözden geçiren
Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Uzmanı · Son gözden geçirme:
Muayene için randevu alın
Şikâyetinizin kaynağını muayene ve endoskopik değerlendirme ile birlikte netleştirelim.