Ses Kısıklığı — Ankara

Ses kısıklığı nedir?

Ses, gırtlaktaki iki ses telinin hava akımıyla titreşmesinden doğar. Bu titreşimi bozan her şey sesin kalitesini değiştirir: teller şişerse, üzerinde bir kitle oluşursa, biri hareket etmezse ya da teller tam kapanmazsa ses kısılır, çatallanır veya zayıflar.

Tıpta bu tabloya disfoni denir. Günlük dilde 'ses kısıklığı' denen şey aslında geniş bir yelpazedir: sesin kalınlaşması, çabuk yorulması, nefesli çıkması ya da tamamen kaybolması hepsi aynı başlık altındadır.

Ses kısıklığı bir hastalık değil, bir belirtidir. Sebebi basit bir enfeksiyon da olabilir, ses tellerini besleyen sinirin etkilenmesi de.

En sık sebepler

Sebepler kabaca üç grupta toplanır: iltihabi, yapısal ve sinir kaynaklı.

• Akut larenjit — üst solunum yolu enfeksiyonuna eşlik eden geçici şişlik. En sık sebeptir, genellikle bir-iki haftada düzelir.
• Ses kötüye kullanımı — bağırmak, uzun süre yüksek sesle konuşmak, yanlış teknikle şarkı söylemek. Ses tellerinde nodül veya polip gelişebilir.
• Reflü — mide içeriğinin gırtlağa ulaşması tellerde tahriş yapabilir. Ancak tanı, ses telleri görülmeden konmamalıdır.
• Ses teli felci — tellerden birinin hareketsiz kalması. Boyun veya göğüs bölgesindeki ameliyatlar, tiroid cerrahisi ya da bu bölgedeki bir kitle sinire baskı yapabilir.
• Sigara ve alkol — hem tellerde kalıcı değişiklik yapar hem kötü huylu hastalık riskini artırır.
• Yaşa bağlı değişiklikler — tellerdeki incelme sesin zayıflamasına ve çabuk yorulmasına yol açabilir.

Bu listedeki sebeplerin tedavileri birbirinden tamamen farklıdır. Hangisi olduğunu ayırt etmenin tek yolu ses tellerine bakmaktır; dışarıdan dinlemekle ya da şikâyeti sorarak ayırt edilemez.

Ne zaman beklenmemeli?

Amerikan Kulak Burun Boğaz ve Baş-Boyun Cerrahisi Akademisi'nin 2018 tarihli güncel kılavuzu iki eşik tanımlar.

• Dört hafta — ses kısıklığı bu süre içinde düzelmiyorsa ses telleri endoskopla görülmelidir. Kılavuzun ifadesiyle hiçbir hastanın gırtlağı görülmeden dört haftadan fazla beklememelidir.
• Süreden bağımsız olarak — ciddi bir sebepten şüpheleniliyorsa beklenmez. Şüpheyi artıran durumlar: sigara ve alkol kullanımı, boyunda kitle, öksürükle kan gelmesi, yutma güçlüğü veya yutarken ağrı, kilo kaybı, yakın zamanda boyun ya da göğüs ameliyatı, yakın zamanda entübasyon, bölgeye radyoterapi öyküsü.
• Sesini mesleği gereği kullananlar — öğretmen, avukat, sanatçı, çağrı merkezi çalışanı. Bu grupta değerlendirme daha erken yapılır, çünkü geç kalınan bir tablo mesleki kaybı da beraberinde getirir.

Bu maddeler bir teşhis değil, muayene önceliğini belirleyen ölçütlerdir.

Kılavuzun en net üç maddesi

Aynı kılavuz, ne yapılmaması gerektiği konusunda alışılmadık biçimde açık. Üç madde pratikte en sık yapılan hataları hedefliyor:

• Ses telleri görülmeden antibiyotik başlanmamalı. Tek başına ses kısıklığında antibiyotiğin yeri yoktur.
• Ses telleri görülmeden kortizon başlanmamalı. Şikâyeti geçici olarak bastırıp tanıyı geciktirebilir.
• Ses telleri görülmeden reflü ilacı başlanmamalı. Reflü sık bir sebeptir ama varsayımla tedavi etmek, altta yatan başka bir tabloyu gizleyebilir.

Kılavuz görüntüleme için de aynı sırayı koyar: ses kısıklığı şikâyetiyle gelen hastada, gırtlak görülmeden tomografi veya MR istenmemelidir.

Bunların ortak gerekçesi tek cümlede toplanabilir: varsayımla verilen tedavi hem gereksiz yan etki riski taşır hem de doğru tanıyı geciktirir.

Larengoskopi nasıl yapılır?

Ses tellerini görmenin yolu larengoskopidir. Muayenehane şartlarında, ince bir endoskopla burundan girilerek ya da ağızdan bir ayna-optik yardımıyla yapılır. Genel anestezi gerekmez ve birkaç dakika sürer.

İşlem öncesi burna ya da boğaza lokal uyuşturucu sprey uygulanabilir. Muayene sırasında birkaç ses çıkarmanız istenir; tellerin hareketi ancak konuşurken değerlendirilebilir.

Bulgu genellikle aynı muayenede konuşulur. Şüpheli bir lezyon görülürse, ileri değerlendirme ve gerekiyorsa doku örneklemesi ayrıca planlanır.